(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

Mahabharata - Drona Parva


॥ श्रीः ॥
7.94. अध्यायः 094
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Topics
अर्जुनाद्भीतेन दुर्योधनेन द्रोणमेत्य तदुपालम्भपूर्वकं जयद्रथम्प्रति शोचनम्॥ 1 ॥ द्रोणेन दुर्योधनस्य मन्त्रोच्चारणपूर्वकं कवचमाबध्यार्जुनेन सह युद्धाय प्रेषणम्॥ 2 ॥


Mahabharata - Drona Parva - Chapter Text

सञ्जय उवाच। 7-94-0x(4500)(48323)
ततः प्रविष्टे कौन्तेये सिन्धुराजजिघांसया।
द्रोणानीकं विनिर्भिद्य भोजानीकं च दुस्तरम्॥ 7-94-1(48324)
काम्भोजस्य च दायादे हते राजन्सुदक्षिणे।
श्रुतायुषि च विक्रान्ते निहते सव्यसाचिना॥ 7-94-2(48325)
विप्रद्रुतेष्वनीकेषु विध्वस्तेषु समन्ततः।
प्रभग्नं स्वबलं दृष्ट्वा पुत्रस्ते द्रोणमभ्ययात्॥ 7-94-3(48326)
त्वरन्नेकरथेनैव समेत्य द्रोणमब्रवीत्।
गतः स पुरुषव्याघ्रः प्रमथ्यैतां महाचमूम्॥ 7-94-4(48327)
अथ बुद्ध्या समीक्षस्व किन्नु कार्यमनन्तरम्।
अर्जुनस्य विघाताय दारुणेऽस्मिञ्जनक्षये॥ 7-94-5(48328)
यथा स पुरुषव्याघ्रो न हन्येत जयद्रथः।
तथा विधत्स्व भद्रं ते त्वं हि नः परमा गतिः॥ 7-94-6(48329)
असौ धनञ्जयाग्निर्हि कोपमारुतचोदितः।
सेनाकक्षं दहति मे वह्निः कक्षमिवोत्थितः॥ 7-94-7(48330)
अतिक्रान्ते हि कौन्तेये भित्त्वा सैन्यं परन्तप।
जयद्रथस्य गोप्तारः संशयं परमं गताः॥ 7-94-8(48331)
स्थिरा बुद्धिर्नरेन्द्राणमासीद्ब्रह्मविदां वर।
नातिक्रमिष्यति द्रोणं जातु जीवन्धनञ्जयः॥ 7-94-9(48332)
योऽसौ पाथो व्यतिक्रान्तो मिषतस्ते महाद्युते।
सर्वं ह्यद्यातुरं मन्ये नेदमस्ति बलं मम॥ 7-94-10(48333)
जानामि त्वां महाभाग पाण्डवानां हिते रतम्।
ततो मुह्यामि च ब्रह्मन्कार्यवत्तां विचिन्तयन्॥ 7-94-11(48334)
यथाशक्ति च ते ब्रह्मन्वर्धयन्वृत्तिमुत्तमाम्।
प्रीणामि च यथाशक्ति तच्च त्वं नावबुध्यसे॥ 7-94-12(48335)
अस्मान्न त्वं सदा भक्तानिच्छस्यमितविक्रम।
पाण्डवान्सततं प्रीणास्यास्माकं विप्रिये रतान्॥ 7-94-13(48336)
अस्मानेवोपजीवंस्त्वमस्माकं विप्रिये रतः।
न ह्यहं त्वां विजानामि मधुदिग्धमिव क्षुरम्॥ 7-94-14(48337)
`नह्यहं त्वां विजानामि सर्वं मण्डूकराविणम्'।
नादास्यच्चेद्वरं मह्यं भवान्पाण्डवनिग्रहे।
नावारयिष्यं गच्छन्तमहं सिन्धुपतिं गृहान्॥ 7-94-15(48338)
मया त्वाशंसमानेन त्वत्तस्त्राणमबुद्धिना।
आश्वासितः सिन्धुपतिर्मोहाद्दत्तश्च मृत्यवे॥ 7-94-16(48339)
यमदंष्ट्रान्तरं प्राप्तो मुच्येतापि हि मानवः।
नार्जुनस्य वशं प्राप्तो मुच्येताजौ जयद्रथः॥ 7-94-17(48340)
स तथा कुरु शोणश्व यथा मुच्येत सैन्धवः।
मम चार्तप्रलापानां माक्रुधः पाहि सैन्धवम्॥ 7-94-18(48341)
द्रोण उवाच। 7-94-19x(4501)
नाभ्यसूयामि ते वाक्यमश्वत्थाम्नाऽसि मे समः।
सत्यं तु ते प्रवक्ष्यामि तज्जुषस्व विशाम्पते॥ 7-94-19(48342)
सारथिः प्रवरः कृष्णः शीघ्राश्चास्य हयोत्तमाः।
अल्पं च विवरं कृत्वा पूर्णं याति धनञ्जयः॥ 7-94-20(48343)
किं न पश्यसि बाणौघान्क्रोशमात्रे किरीटिनः।
पश्चाद्रथस्य पतितान्क्षिप्ताञ्शीघ्रं हि गच्छतः॥ 7-94-21(48344)
न ताबं शीघ्रयानेऽद्य समर्थो वयसान्वितः।
सेनामुखे च पार्थानामेतद्बलमुपस्थितम्॥ 7-94-22(48345)
युधिष्ठिरश्च मे ग्राह्यो मिषतां सर्वधन्विनाम्।
एवं मया प्रतिज्ञातं क्षत्रमध्ये महाभुज॥ 7-94-23(48346)
धनञ्जयेन चोत्सृष्टो वर्तते प्रमुखे नृप।
तस्माद्व्यूहमुखं हित्वा नाहं यास्यामि फल्गुनम्॥ 7-94-24(48347)
तुल्याभिजनकर्माणं शत्रुमेकं सहायवान्।
गत्वा योधय मा भैस्त्वं त्वं ह्यस्य जगतः पतिः॥ 7-94-25(48348)
राजा शूरः कृती दक्षो वैरमुत्पाद्य पाण्डवैः।
वीरः स्वयं प्रयाह्याशु यत्र पार्थो धनञ्जयः॥ 7-94-26(48349)
दुर्योधन उवाच। 7-94-27x(4502)
कथं त्वामप्यतिक्रान्तः सर्वशस्त्रभृतां वरम्।
धनञ्जयो मया शक्य आचार्य प्रतिबाधितुम्॥ 7-94-27(48350)
अपि शक्यो रणे जेतुं वज्रहस्तः पुरन्दरः।
नार्जुनः समरे शक्यो जेतुं परपुरञ्जयः॥ 7-94-28(48351)
येन भोजश्च हार्दिक्यो भवांश्च त्रिदशोपमः।
अस्त्रप्रतापेन जितौ श्रुतायुश्च निबर्हितः॥ 7-94-29(48352)
सुदक्षिणश्च निहतः स च राजा श्रुतायुधः।
श्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च भ्लेच्छाश्चायुतशो हताः॥ 7-94-30(48353)
तं कथं पाण्डवं युद्धे दहन्तमिव पावकम्।
प्रतियोत्स्यामि दुर्धर्षं तन्ममाचक्ष्व सत्तम्। 7-94-31(48354)
क्षमं चेन्मन्यसे युद्धं मम तेनाद्य शाधि माम्।
परवानस्मि भवतः प्रेष्यवद्रक्ष मे यशः॥ 7-94-32(48355)
द्रोण उवाच। 7-94-33x(4503)
सत्यं वदसि कौरव्य दुराधर्षो धनञ्जयः।
अहं तु तत्करिष्यामि यथैनं प्रसहिष्यसि॥ 7-94-33(48356)
अद्भुतं चाद्य पश्यन्तु लोके सर्वधनुर्धराः।
विषक्तं त्वयि कौन्तेयं वासुदेवस्य पश्यतः॥ 7-94-34(48357)
एष ते कवचं राजंस्तथा बध्नामि काञ्चनम्।
यथा न बाणा नास्त्राणि प्रहरिष्यन्ति ते रणे॥ 7-94-35(48358)
यदि त्वां सासुरसुराः सयक्षोरगराक्षसाः।
योधयन्ति त्रयो लोकाः सनरा नास्ति ते भयम्॥ 7-94-36(48359)
न कृष्णो न च कौन्तेयो न चान्यः शस्त्रभृद्रणे।
शरानर्पयितुं कश्चित्कवचे तव शक्ष्यति॥ 7-94-37(48360)
स त्वं कवचमास्थाय क्रुद्धमद्य रणेऽर्जुनम्।
त्वरमाणः स्वयं याहि न त्वाऽसौ विषहिष्यति॥ 7-94-38(48361)
सञ्जय उवाच। 7-94-39x(4504)
एवमुक्त्वा त्वरन्द्रोणः स्पृष्ट्वाम्भो वर्म भास्वरम्।
आबबन्धाद्भुततमं जपन्मन्त्रं यथाविधि॥ 7-94-39(48362)
रणे तस्मिन्सुमहति विजयस्य सुतस्य ते।
विसिष्मापयिषुर्लोकान्विद्यया ब्रह्मवित्तमः॥ 7-94-40(48363)
द्रोण उवाच। 7-94-41x(4505)
करोतु स्वस्ति ते ब्रह्मा स्वस्ति कुर्वन्तु ब्राह्मणाः।
सरीसृपाश्च ये श्रेष्ठास्तेभ्यस्ते स्वस्ति भारत॥ 7-94-41(48364)
ययातिर्नहुषश्चैव धुन्धुमारो भगीरथः।
तुभ्यं राजर्षयः सर्वे स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा॥ 7-94-42(48365)
स्वस्ति तेऽस्त्वेकपादेभ्यो बहुपादेभ्य एव च।
स्वस्त्यस्त्वपादकेभ्यश्च नित्यं तव महारणे॥ 7-94-43(48366)
स्वाहा स्वधा शची चैव स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा।
लक्ष्मीररुन्धती चैव कुरुतां स्वस्ति तेऽनघ॥ 7-94-44(48367)
अमितो देवलश्चैव विश्वामित्रस्तथाङ्गिराः।
वसिष्ठः कश्यपश्चैव स्वस्ति कुर्वन्तु ते नृप॥ 7-94-45(48368)
धाता विधाता लोकेशो दिशश्च सदिगीश्वराः।
स्वस्ति तेऽद्य प्रयच्छन्तु कार्तिकेयश्च षण्मुखः॥ 7-94-46(48369)
`येन देवाः सकृद्भग्नाः सङ्ग्रमे तारकामये।
धृताः स च हतः शूरो ह्यवध्यो देवतागणैः॥ 7-94-47(48370)
विवस्वान्कुरुतां स्वस्ति तथा वैवस्वतो यमः।
पार्षिदा वशगा यस्य स्वस्ति तुभ्यं प्रयच्छतु'॥ 7-94-48(48371)
दिग्गजाश्चैव चत्वारः क्षितिश्च गगनं ग्रहाः।
`दिशश्च विदिशश्चैव सिद्धा लोकहिते रताः।
स्वस्ति कुर्वन्तु ते नित्यं मन्त्रेणानेन रस्तुताः'॥ 7-94-49(48372)
अधस्ताद्धरणीं योऽसौ सदा धारयते नृप।
शेषश्च पन्नगश्रेष्ठः स्वस्ति तुभ्यं प्रयच्छतु॥ 7-94-50(48373)
गान्धारे युधि विक्रम्य निर्जिते पाकशासनेः।
पुरा वृत्रेण दैत्येन भिन्नदेहाः सहस्रशः॥ 7-94-51(48374)
हृततेजोबलाः स्रवे तदा सेन्द्रा दिवौकसः।
ब्रह्माणं शरणं जग्मुर्वृत्राद्भीतां महासुरात्॥ 7-94-52(48375)
देवा ऊचुः। 7-94-53x(4506)
प्रमार्दितानां वृत्रेण देवानां देवसत्तम।
गतिर्भव सुरश्रेष्ठ त्राहि नो महतो भयात्॥ 7-94-53(48376)
अथ पार्श्वे स्थितं विष्णुं शक्रादींश्च सुरोत्तमान्।
प्राह पथ्यमिदं वाक्यं विषण्णान्सुरसत्तमान्॥ 7-94-54(48377)
रक्ष्या मे सततं देवाः सहेन्द्राः सद्विजातयः।
त्वष्टुः सुदुर्धरं तेजो येन वृत्रो विनिर्मितः॥ 7-94-55(48378)
त्वष्ट्रा पुरा तपस्तप्त्वा वर्षायुतशतं तदा।
वृत्रो विनिर्मितो देवाः प्राप्यानुज्ञां महेश्वरात्॥ 7-94-56(48379)
शंकरस्य प्रसादाद्वै हन्याद्देवरिपुर्बली।
नागत्वा शंकरस्थानं भगवान्दृश्यते हरः॥ 7-94-57(48380)
दृष्ट्वा जेष्यथ वृत्रं तं क्षिप्रं गच्छत मन्दरम्।
यत्रास्ते तपसां योनिर्दक्षयज्ञविनाशनः॥ 7-94-58(48381)
पिनाकी सर्वभूतेशो भगनेत्रनिपातनः।
ते गत्वा सहिता देवा ब्रह्मणा सह मन्दरम्॥ 7-94-59(48382)
अपश्यंस्तेजसां राशिं सूर्यकोटिसमप्रभम्।
सोऽब्रवीत्स्वागतं देवा ब्रूत किं करवाण्यहम्॥ 7-94-60(48383)
अमोघं दर्शनं मह्यं कामप्राप्तिरतोऽस्तु वः।
एवमुक्तास्तु ते सर्वे प्रत्युचूस्तं दिवौकसः॥ 7-94-61(48384)
हृतौजसां नो वृत्रेण गतिर्भव दिवौकसाम्।
मूर्तीरीक्षस्व नो देव प्रहारैर्जर्जरीकृताः।
शरणं त्वां प्रपन्नाः स्म गतिर्भव महेश्वर॥ 7-94-62(48385)
शर्वे उवाच।
विदितं वो यथा देवाः कृत्येयं सुमहाबला। 7-94-63(48386)
त्वष्टुस्तेजोभवा घोरा दुर्निवार्याऽकृतात्मभिः॥
अवश्यं तु मया कार्यं साह्यं सर्वदिवौकसाम्। 7-94-64(48387)
ममेदं गात्रजं शक्र कवचं गृह्य भास्वरम्॥
बधानानेन मन्त्रेण मानसेन सुरेश्वर। 7-94-65(48388)
वधायासुरमुख्यस्य वृत्रस्य सुरघातिनः॥ 7-94-66(48389)
द्रोण उवाच। 7-94-66x(4507)
इत्युक्त्वा वरदः प्रादाद्वर्म तन्मन्त्रमेव च।
स तेन वर्मणा गुप्तः प्रायाद्वृत्रचमूं प्रति॥ 7-94-66(48390)
नानाविधैश्च शस्त्रौघैः पात्यमानैर्महारणे।
न सन्धिः शक्यते भेत्तुं वर्मबन्धस्य तस्य तु॥ 7-94-67(48391)
स तेन वर्मणा गुप्तो वृत्रं देवरिपुं तदा।
जघान समरेऽभीतः शक्रो देवाग्रणीस्तदा॥ 7-94-68(48392)
तं च मन्त्रमयं बन्धं वर्म चाङ्गिरसे ददौ।
अङ्गिराः प्राह पुत्रस्य मन्त्रज्ञस्य बृहस्पतेः।
बृहस्पतिरथोवाच अग्निवेश्याय धीमते॥ 7-94-69(48393)
अग्निवेश्यो मम प्रादात्तेन बध्नामि वर्म ते।
तवाह्य देहरक्षार्थं मन्त्रेण नृपसत्तम॥ 7-94-70(48394)
सञ्जय उवाच। 7-94-71x(4508)
एवमुक्त्वा ततो द्रोणस्तव पुत्रं महाद्युतिम्।
पुनरे वचः प्राह शनैराचार्यपुङ्गवः॥ 7-94-71(48395)
ब्रह्मसूत्रेण बध्नामि कथचं तव भारत।
हिरण्यगर्भेण यथा बद्धं विष्णोः पुरा रणे॥ 7-94-72(48396)
यथा च ब्रह्मणा बद्धं सङ्ग्रामे तारकामये।
शक्रस्य कवचं दिव्यं तथा बध्नाम्यहं तव॥ 7-94-73(48397)
सञ्जय उवाच। 7-94-74x(4509)
बद्धा तु कवचं तस्य मन्त्रेण विधिपूर्वकम्।
प्रेषयामास राजानं युद्धाय महते द्विजः॥ 7-94-74(48398)
स सन्नद्धो महाबाहुराचार्येण महात्मना।
`प्रस्थितः सहसा राजन्यत्र यातो धनञ्जयः'॥ 7-94-75(48399)
रथानां च सहस्रेण त्रिगर्तानां प्रहारिणाम्।
तथा दन्तिसहस्रेण मत्तानां वीर्यशालिनाम्॥ 7-94-76(48400)
अश्वानां नियुतेनैव तथाऽन्यैश्च महारथैः।
वृतः प्रायान्महाबाहुरर्जुनस्य रथं प्रति॥ 7-94-77(48401)
नानावादित्रघोषेण यथा वैरोचनिस्तथा॥ 7-94-78(48402)
ततः शब्दो महानासीत्सैन्यानां तव भारत।
अगाधं प्रस्थितं दृष्ट्वा समुद्रमिव कौरवम्॥ ॥ 7-94-79(48403)

इति श्रीमन्महाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि चतुर्दशदिवसयुद्धे चतुर्नवतितमोऽध्यायः॥ 94 ॥

Mahabharata - Drona Parva - Chapter Footnotes

5-94-10 आतुरमनवस्पितम्॥ 5-94-12 नावबुध्यसे न स्मरसि॥ 5-94-13 नेच्छसि नानुरुध्यते॥ 5-94-14 वचसा ललितं सदा। हृदयेन भृशं तीक्ष्णं इति क. पाठः॥ 5-94-35 ते त्वाम्॥ 5-94-49 चत्वार ऐरावतवामनाञ्जनसार्वभौमाः॥ 5-94-56 अनुज्ञां वरम्॥ 5-94-57 हन्याद्धन्तुमर्हति॥ 5-94-65 मानसेन मनसोच्चारणीयेन॥ 5-94-72 ब्रह्मसूत्रेण ब्रह्मणा सूचितेनो पदेशेन॥ 5-94-94 चतुर्नवतितमोऽध्यायः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.